DIE STORIE VAN

Die Laerskool Louw Geldenhuys dra met trots die naam van ’n man wie se lewe en nalatenskap diep spore in Johannesburg en sy gemeenskap gelaat het – Louwrens (Laurus) Geldenhuys, ’n Boer, filantroop, politikus en Christen wie se tyd ver vooruit was.

Volgens ’n inskrywing in sy eie handskrif in die familiebybel was sy volle naam Laurus Geldenhuys. Hy was ’n ware aristokraat van gees – ’n man wat menige verarmde Afrikaner na die Anglo-Boereoorlog gehelp het om weer op die been te kom. Hy het ook ’n aandeel gehad in die ontdekking van die eerste goudrif aan die Rand, en sy invloed was van blywende betekenis vir die ontwikkeling van Johannesburg.

’n Boer met ’n visie

Louwrens is in 1864 in die Heidelberg-distrik gebore. Sy gesin het later na die plaas Wilgespruit naby Roodepoort verhuis, waar die Struben-broers, na wie die Struben-vallei vandag vernoem is, die eerste goud aan die Rand ontgin het. Dit was juis die jong, kragtige 21-jarige Louw, wat met monsters van Wilgespruit te perd na Fred Struben se plaas The Willows buite Pretoria vertrek het. Fred het daarna self Wilgespruit besoek en daar ’n rif ontdek wat hy die Confidence Reef genoem het. Saam met sy broer Harry het hy ’n goudstamper opgerig – maar die projek was nie winsgewend nie.

Later het die twee broers, Louw en Frans Geldenhuys, die uitgestrekte plaas Braamfontein aangekoop – ’n gebied so groot dat byna ’n derde van die huidige Johannesburg daaruit ontwikkel het. Toe Louw sy deel afsonder, het hy dit Emmarentia genoem, na sy vrou met wie hy in 1887 getroud is. Die egpaar het sestien kinders gehad, waarvan agt oorleef het, en hulle het ses weeskinders by hul eie gesin ingeneem.

Louwrens het sy fortuin gemaak as vrugteboer, maar veral deur grondverkope aan mynmaatskappye en vir dorpsontwikkeling. Sy vooruitdenkendheid het hom laat besef dat Johannesburg vinnig sou groei, en reeds in 1902 het hy probeer om sy plaas in erwe van twee hektaar te verdeel – ’n besluit wat sy tyd ver vooruit was, al moes hy dit later teen groot koste kanselleer.

’n Man van medemenslikheid

Na die Anglo-Boereoorlog het Louwrens hom toegewy aan die herstel van verarmde boere. Hy het £1200 (wat in 1992 se waarde sowat R1,5 miljoen was) geskenk vir die bou van die Emmarentia-dam. Die doel was nie net om ’n waterbron te skep nie, maar om werkverskaffing te bied aan die boere wat alles verloor het. Klip is met ossewaens uit die Emmarentia-koppie aangery, en ná voltooiing het Louwrens 100 van die hardwerkendste werkers uitgekies en vir elkeen ’n hoewe onder besproeiing geskenk. Hulle moes hom as vergoeding slegs ’n derde van die opbrengs betaal. Hierdie toewyding aan landbou-ontwikkeling verklaar ook die lang erwe van Linden, wat later bekend geword het as uitstekende perskewêreld.

’n Lewe van diens

Louwrens was nie net ’n boer nie, maar ook ’n staatsman. Hy het as lid van die ou Transvaalse Volksraad gedien, en ná 1920 was hy verskeie kere parlementslid. Sy jaarlikse salaris van £500 het hy egter volledig aan die Langlaagte-weeshuis geskenk – ’n daad wat sy karakter perfek weerspieël.

Sy weldadigheid het wyd gestrek:

• In 1897 het hy £300 aan die NG Gemeente Piet Retief geskenk vir die aankoop van ’n pyporrel. Alhoewel Britse troepe die orrel vier jaar later vernietig het, getuig dit van sy liefde vir die kerk.

• Hy en mev. Emmarentia Geldenhuys het duisende ponde aan sendingwerk bestee. ’n Skenking van £2500 het gelei tot die stigting van die Emmarentia Geldenhuysskool op Buyskop naby Warmbad – ’n opleidingsentrum waar swart leerlinge vir matriek kon studeer en as onderwysers opgelei is. Alhoewel die Groepsgebiedewet later die sluiting daarvan afgedwing het, word dit vandag steeds gebruik as die Emmarentia Geldenhuys-sendingsentrum.

• Hy het ook ’n kerksaal aan die NG Gemeente Parkhurst geskenk en die geld vir die stoele van die eerste Louw Geldenhuys-skool self betaal.

Na sy dood in 1929 het ds. William Nicol, destyds leraar van die NG Gemeente Johannesburg-Oos en later administrateur van die Transvaal, in Die Kerkbode geskryf:

“By sy begrafnis het sewe persone vertroulik vertel van ruime bydraes wat hulle van hom ontvang het. Hyself het nooit daaroor gepraat nie, maar die totale bedrag was naby £2000.”

’n Man van geloof en oortuiging

Louwrens het ’n diep, nederige geloof gehad. Ds. Nicol vertel in dieselfde huldeblyk hoe Louw by die aanneming van nuwe lidmate in die kerk heel eenvoudig gesê het dat hy al sy lewe lank hierdie gebed bid:

“Liewe Jesus, teer en rein,
Let tog op die kindjie klein.”

Sy geloof was die rigsnoer van sy lewe – en sy optrede getuig daarvan. Hy was ’n voorstaander van verdraagsaamheid en het teen rassisme geveg lank voor dit ’n algemene standpunt was. Hy het die Engelssprekende gemeenskap as deel van Suid-Afrika se toekoms aanvaar en geglo dat die politiek ’n middel behoort te wees om ander te dien, nie om oor hulle te heers nie.

Met sy forse voorkoms en kenmerkende baard was hy ’n indrukwekkende figuur wat respek afgedwing het, maar sy ware grootheid het gelê in sy naasteliefde en diensbaarheid. ’n Sotho-spreuk wat hy graag aangehaal het, was:

“’n Mens is ’n mens deur mense.”

Hy het dit letterlik uitgeleef – deur sy tyd, sy geld en sy lewe in diens van ander te stel.

’n Blywende nalatenskap

Toe oom Louwrens in 1929 oorlede is, het hy ’n nalatenskap van geloof, voorsienigheid, nederigheid en gemeenskapsdiens nagelaat. Sy lewe was ’n voorbeeld van hoe ’n mens, met God as rigsnoer, ander kan ophef en bou.

Vandag leef sy gees voort in die gemeenskap van Laerskool Louw Geldenhuys, waar kinders steeds in die gees van hul naamgewer grootword – met geloof, toewyding en liefde vir hul medemens.